КР ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ «2015-2018- жылдарга интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүн, ошондой эле жетим балдар жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдар үчүн социалдык колдоо программасын» бекитүү жөнүндө

Категория: 
Обсуждение

 

Иш-чаралар планы
Негиздеме маалымкат

Долбоор

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮНҮН ТОКТОМУ

«2015-2018- жылдарга интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүн, ошондой эле жетим балдар жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдар  үчүн социалдык колдоо программасын»

бекитүү жөнүндө

Балдар жөнүндө Кыргыз Республикасынын Кодексинин 6- беренесин ишке ашыруу максатында, жетим балдар жана ата-энесинин кароосуз калган балдар, ошондой эле багып алуучу үй-бүлөлөр үчүн интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүн социалдык колдоону камсыздоо боюнча Кыргыз Республикасынын мамлекеттик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишин уюштуруу максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү токтом кылат:

1. Тиркелгендер бекитилсин:

- «2015-2018- жылдарга жетим балдар жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдар үчүн интернат тибиндеги балдар мекемелеринин  бүтүрүүчүлөрүн социалдык колдоо программасы» 1- тиркемеге ылайык;

- «2015-2018- жылдарга жетим балдар жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдар үчүн интернат тибиндеги балдар мекемелеринин  бүтүрүүчүлөрүн социалдык колдоо программасын ишке ашыруу боюнча иш-чаралар планы 2- тиркемеге ылайык  (мындан ары- Иш-чаралар планы).

2. Министрликтер, административдик ведомстволор, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн областтардагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн аппараттары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары:

  • ушул токтом кабыл алынган күндөн тартып бир айлык мөөнөттө ушул токтомду ишке ашыруу боюнча ведомстволук планды иштеп чыксын жана бекитсин;
  • Кыргыз Республикасынын Эмгек, миграция жана жаштар министрлигине ведомстволук планды алар бекиткен күндөн тартып бир жумадан кечиктирбестен берсин;
  • жарым жылдыктын жыйынтыгы боюнча, отчеттон кийинки мезгилдин 10 числосунан кечиктирбестен Кыргыз Республикасынын Эмгек, миграция жана жаштар министрлигине Иш-чаралар планынын аткарылышы тууралуу маалыматты берсин.

3. Кыргыз Республикасынын Эмгек, миграция жана жаштар министрлиги жарым жылдыктын жыйынтыгы боюнча отчеттон кийинки мезгилдин 20 числосуна чейин Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө Иш-чаралардын планынын аткарылышы тууралуу отчетту берсин.

4. Бул токтомдун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын социалдык өнүктүрүү бөлүмүнө жүктөлсүн.

5. Ушул токтом расмий жарыяланган күндөн 15 күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.

Кыргыз Республикасынын 
Премьер- министри

Долбоор

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн

«___»  _______  2014-жылдагы № ___

токтомуна 1- тиркеме

«2015-2018- жылдарга интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүн, ошондой эле жетим балдар жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдар  үчүн социалдык колдоо

ПРОГРАММАСЫ

  1. Кырдаалды талдоо

       Интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүн социалдык колдоо системасын жакшыртуу милдети менчигинин түрүнө карабастан жана бардык типтеги интернат мекемелериндеги балдардын санынын көбөйүү жана кабылуу  себебин эске алганда бүгүнкү күндө Кыргызстанда өзгөчө актуалдуу болуп саналат. Ошондуктан интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүн социалдык колдоо системасын, ошондой эле бул категориядагы балдарды колдоонун башка формаларынын  өнүктүрүү, акыркы жылдары актуалдуулука ээ болууда.

Кыргызстанда жана чет өлкөдө жүргүзүлгөн изилдөөлөр көрсөткөндөй, интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрү адистештирилген колдоону талап кылган, өзгөчө коомдо интернаттык мекемеден өз алдынча жашоого өтүү учурунда аялуу социалдык топто калышууда. Өзгөчө муктаждыкта жана жаштарды колдоо зарылчылыгында алардын жашоосу дал ушул учурда бир катар эл аралык документтердин көңүлүн бурат. Алардын ичинен белгилей кетсек: Балдарга альтернативдүү багуу боюнча жетектөөчү БУУнун көрсөтмөсү жана интернаттык мекемелерде тарбиялануучу балдардын укутарын камсыз кылуу боюнча Европа Кенешинин сунушу. 

Маселенин актуалдуулугу республикадагы азыркы абалды аныктайт, туруксуз социалдык-экономикалык абал, үй-бүлө институтунун кризиси, ата-энелик камкорчулуктан ажыраган балдардын санынын өсүшү менен мүнөздөлөт. Мындан тышкары, балдарына карата ырайымсыз мамилени жана зомбулукту көрсөткөн ата-энелердин саны өсүүдө.

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин маалыматына ылайык, Кыргызстанда, 2015-жылдын 1-январына карата, 5 776 600 млн. адам жашайт, алардын ичинен 40,5% (же 2 335 400 млн) 18 жашка чейинки балдар түзөт.

Балдардын жалпы санынан, 349 989 бала же өлкөдөгү бардык балдардын 15%, социалдык коргоонун активдүү иш-чаралары менен камтылган – аз камсыздуулугу боюнча жөлөкпул, социалдык жөлөкпул, баккан адамдан ажыраган боюнча жөлөкпул алышат. 

Интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүнүн көпчүлүгү өздөрүнүн келечегин пландоодо, алардын кызыкчылыктарына жана муктаждыктарына ылайык кесип тандоодо, билим алуу үчүн жогорку окуу жайын тандоодо, билим алуусун аяктоодо, адистик ишмердүүлүгүндө өсүүнү камсыз кылууда жана сактоодо иш издөөдө кыйынчылыктарга кабылышат.  

Интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрү коомго социалдык адаптацияланууда, турак – жай жана материалдык маселелерин чечүүдө, үй-бүлөө курууда, кесиптик жана достук мамилелерди курууда кыйынчылыктарга кезигишет.  Интернат тибиндеги балдар мекемелеринин мурунку бүтүрүүчүлөрү үй-бүлөдөгү балага караганда жашоого эртерээк киришкенге туура келет. Алардын жашоо тажрыйбасы абдан аз: өздөрүнүн жашоо-тиричилигин өздөштүрүүдө, каражаттарын керектөөдө, өз алдынча бош убактыларын уюштурууда, өз алдынча жашоо үчүн керек болгон көндүмдөрү жок.

Мындан тышкары көпчүлүк үчүн жаштар, интернат тибиндеги балдар мекемелеринин мурунку бүтүрүүчүлөрү колдо бар булактарды туура пландоону жана колдонууну, позитивдүү социалдык жана үй-бүлөлүк байланышты орнотууну, жаңы курчап турган шарттка көнүүнү, социалдык курчоонун терс таасирлерине каршы турууну билишпейт.  Алкоголдук көз карандылыктан жабыр тартышат, адам сатуунун, эксплуатациянын жана зомбулуктун  курмандыгы болушат жана көп учурда өздөрү укукка каршы ишмердүүлүктүн жолуна түшүшөт. 

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин маалыматына ылайык 2013- жылга карата 53 578 нике катталган, ажырашуу- 9052. Ажырашуулардын үчтөн бири жаш жубайлар, никеде 5 жылдан аз тургандар, жыл сайын бузулган никелердин саны көбөйүүдө.   

Маселенин актуалдыгы жана маанилүгү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2015-жылдын 27-февралынын № 85-токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Калкын социалдык коргоону өнүктүрүүнүн 2015-2017-жылдарга карата программасында берилген. Аталган Программа интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрү үчүн жашоо көнүмдөрүн түзүү жана өз алдынча жашоого багытталган программаны иштеп чыгып киргизүү каралган.

Мындан тышкары, бул маселе 2012-жылдын 7-декабрынын Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «2013-2018-жылдарда Кыргыз Республикасынын интернат тибиндеги балдар мекемелерин башкарууну жана каржылоону оптималдаштыруу жөнүндө» № 813- токтомунда көрсөтүлгөн.    

Бул документ Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн аталган токтомдорун аткаруу үчүн иштелип чыккан.

2. Программанын максаты жана милдеттери:

Программанын максаты: интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүчүлөрүнүн толук кандуу өнүгүсүнө, жашоодо өз ордун табууга, коомго интеграциялоосуна коштоону жана ийгиликтүү социалдык адаптациялоону камсыздаган шарттар комплексин түзүү.

Программа төмөнкү милдеттерди чечүүнү карайт:

  • интернат тибиндеги балдар мекемелеринин тарбиялануучулары жана бүтүрүүчүлөрү үчүн социалдык, психологиялык жана педагогикалык колдоо системасын өркүндөтүү;
  • балдар мекемелеринин тарбиялануучуларынын мекемеде болгөн мезгилде социалдык жана жашоо көндүмдөрүн жогорулатуу;
  • бүтүрүчүлөрду адаптациялоо социалдык кызматтардын ишмердүүлүгүн уюштуруу;
  • билим алууга, ишке орношууга кирүү мүмкүндүгүнө, ишке орноштурууга жана алардын материалдык жана турак-жай көйгөйлөрүн чечүүгө, адаптация маселелерин чечүүдө көмөк көрсөтүүгө ведомтсволор аралык байланышты өнүктүрүү;
  • интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүнүн ресурстарын социалдык адаптация суролорун чечүүдө колдонуу.

3. Максаттуу топ:

Ушул Программа интернат тибиндеги балдар мекемелерин аяктаган 15 жаштан 23 жашка чейинки курактагы бүтүрүүчүлөрдүн абалын жакшыртууга багытталган:

  • ата-энесинин кароосуз калган, ата-энесинин бири же экөө тең каза болгондугуна байланыштуу ата-энелик камкордуктан ажыраган, ошондой эле ата-энеси белгисиз болгон (жетим балдар) балдарды;
  • ата-энелик укуктан ажырагандыгына же чектелгендигине байланыштуу ата-энеси жок болгон балдар, ата-энеси дайынсыз жоголду, жөндөмсүз (чектелүү жөндөмдуу) деп таанылгандардын балдары;
  • жалгыз же ата-энесинин экөө тең эркиндигинен ажыратылган жерде жаза өтөп жаткандардын балдары же ата-энеси балдарын тарбиялоодон баш тарткан, өз балдарын тарбиялоочу, дарылоочу мекемелерден, калкты социалдык коргоо мекемелеринен жана башка ушул сыяктуу мекемелерден алуудан баш тарткан жана мыйзам тарабынан белгиленген тартипте ата-энесинин камкордугусуз калган балдар;
  • кесиптик жана жогорку билим берүү мекемелеринин окучулары жана 18 ден 23 жаш куракка чейинки жаштарды, анын ичинен жетим балдар жана алдыда көрсөтүлгөн ата-энесинин кароосуз калган учурларда.  

4. Негизги жыйынтыктар

Программаны ишке ашыруунун жыйынтыктары болуп:

- интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүнүн укуктук жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын камсыз кылуу үчүн мыйзам ченемдерин жакшыртуу, алардын социалдык адаптациясы боюнча ведомтсволор аралык иштердин негизин түзүү;

- интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүнүн саны тууралуу системасын уюштуруу, алар билим алууга, иш менен камсыздоого, социалдык кызмат көрсөтүүгө шарт түзүү;

- интернат тибиндеги балдар мекемелеринин тарбиялануучуларын мекемеден чыккандан кийин өз алдынча жашоого тарбиялоо жана окутуу үчүн мамлекеттик жана мамлекеттик эмес социалдык кызматтардын иш системасын өркүндөтүү;

- интернаттан кийинки коштоону уюштурууга жеке ыкма, устаттык (кураторлук) кызматтарын көрсөтүүгө негизделген инновациялык технологиялык жардам жана колдоо практикасын киргизүү;

- мамлекеттик социалдык заказдын процедурасынын негизинде мамлекеттик эмес уюмдар аркылуу, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын колдоосу менен бүтүрүчүлөрдүн социалдык (интернаттан кийинки) адаптация кызматын түзүү;

- турмуштук оор кырдалында турган же социалдык адаптациялоодо кыйынчылыктарды башынан өткөргөн интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтурүүчүлөрүнө ишке орношууда социалдык-укуктук коштоо көрсөтүү, социалдык-психологиялык, социалдык-педагогикалык, ошондой эле турак-жай маселелерин чечүүдө колдоо көрсөтүү;

- Кыргыз Республикасынын билим берүү мекемелеринин базасында бүтүрүүчүлөрдүн социалдык адаптациясы боюнча ишмердүүлүгүн жүзөгө ашырган адистерди квалификациясын жогорулатуу, кесиптик деңгээлин өркүндөтүүнү камсыздоо;

- интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүнө алардын социалдык- кесиптик адптациялоосунда жана аларды кесипкөй билим алуусуна ийгиликтүүлүгүн камсыз кылуу.

5.Программанын максаттуу индикаторлору жылдар боюнча:

Көрсөткүчтүн аталышы

Ченем бирдиги

2016-

жыл

2017 -жыл

2018 -жыл

Интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүнөн окугандар үчүн түзүлгөн социалдык адаптация кызматынын саны

бирдик

 

2

4

5

Интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрү убактылуу жашоо үчүн түзүлгөн жатаканалардын саны

бирдик

1

 

2

Кесиптик билим берүү мекемелеринде окууну улантып жаткан интернат мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүнүн, ошондой эле жетим балдар жана ата-энесинин кароосуз калган балдардын үлүшү

%

50

60

70

Интернат мекемелеринин бүтүрүүчүлөрү, ошондой эле жетим балдар жана ата-энесинин кароосуз калган балдардан турган иш менен камсыз болгон жаштардын бөлүгү

%

40

50

60

 

6. Программанын негизги иш-чараларынын тизмеси

         Программанын негизги иш-чараларынын мүнөздөмөсү жана тизмеси, ошондой эле ар бир иш-чаранын аткаруу мөөнөтү Программанын тиркемесинде көрсөтүлгөн.

7. Программанын аткаруу мөөнөттөрү жана каржылоо булактары

Программа 2015-2018-жылдарга эсептелген.

Программанын ишке ашырылуусу мамлекеттик бюджеттин каражаттарынын эсебинен учурдагы каржылоонун алкагында жүргүзүлөт.

8. Программаны ишке ашыруу мөөнөтү ичинде натыйжалуулукту баалоо

         Программанын социалдык маанилүүгү интернат тибиндеги балдар мекемелеринин бүтүрүүчүлөрүн, жетим жана ата-энесинин кароосуз калган балдарды социумга ыктуу адаптациялоого багытталган.

Программаны ишке ашыруу инновациялык кызматтарды өнүктүрүүгө мүмкүндүк берет жана тиешелүү деңгээлде бүтүрүүчүлөргө билим берүү мүнөзүндө, социалдык, педагогикалык жана психологиялык коштоону камсыздайт, бүтүрүүчүлөрдү иш жана турак-жай менен камсыздоого мүмкүндүк берет.

Жетим балдардын жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдардын жашоосунда калыптанууга карата социалдык чыңалууну төмөндөтүү, интернат тибиндеги балдар мекемелеринин тарбиялануучуларынан ишсизжарандарга жөлөкпулду төлөөгө багытталган түз экономикалык чыгымдарды азайтуу болжолдонууда.